Στο κείμενο αυτό επιχειρείται μια προσέγγιση-ανάλυση ενός ποιήματος του Γ.Σεφέρη, που αν και γράφτηκε το 1953, θα μπορούσε να ειδωθεί σαν μια σημερινή (πικρή) αναφορά στην εθνική περιπέτεια της Κύπρου. Πρώτα το ποίημα:

Κάποτε ο ήλιος του μεσημεριού, κάποτε φούχτες η ψιλή βροχή
και τ' ακρογιάλι γεμάτο θρύψαλα παλιά πιθάρια.
Ασήμαντες οι κολόνες μονάχα ο Άγιος Επιφάνιος
δείχνοντας μουντά, χωνεμένη τη δύναμη της πολύχρυσης αυτοκρατορίας.

Τα νέα κορμιά περάσαν απ' εδώ, τα ερωτευμένα
παλμοί στους κόλπους, ρόδινα κοχύλια και τα σφυρά
τρέχοντας άφοβα πάνω στο νερό
κι αγκάλες ανοιχτές για το ζευγάρωμα του πόθου.
Κύριος επί υδάτων πολλών,
πάνω σ' αυτό το πέρασμα.

Τότες άκουσα βήματα στα χαλίκια.
Δεν είδα πρόσωπα σα γύρισα είχαν φύγει.
Όμως βαριά η φωνή σαν το περπάτημα καματερού,
έμεινε εκεί στις φλέβες τ΄ ουρανού στο κύλισμα της θάλασσας
μέσα στα βότσαλα πάλι και πάλι:

¨Η γης δεν έχει κρικέλια
για να την πάρουν στον ώμο και να φύγουν
μήτε μπορούν, όσο κι αν είναι διψασμένοι
να γλυκάνουν το πέλαγο, με νερό μισό δράμι.
Και τούτα τα κορμιά
πλασμένα από ένα χώμα που δεν ξέρουν,
έχουν ψυχές.
Μαζεύουν σύνεργα για να τις αλλάξουν,
δε θα μπορέσουν μόνο θα τις ξεκάμουν
αν ξεγίνουνται οι ψυχές.
Δεν αργεί να καρπίσει τ' αστάχυ
δε χρειάζεται μακρύ καιρό

για να φουσκώσει της πίκρας το προζύμι,
δε χρειάζεται μακρύ καιρό
το κακό για να σηκώσει το κεφάλι,
κι ο άρρωστος νους που αδειάζει
δε χρειάζεται μακρύ καιρό
για να γεμίσει με την τρέλα,
νήσος τις έστι ....

Φίλοι του άλλου πολέμου
σ' αυτή την έρημη συννεφιασμένη ακρογιαλιά
σας συλλογίζομαι καθώς γυρίζει η μέρα -
Εκείνοι που έπεσαν πολεμώντας κι εκείνοι που έπεσαν χρόνια μετά την μάχη.
Εκείνοι που είδαν την αυγή μέσ' απ΄ την πάχνη του θανάτου
ή, μες στην άγρια μοναξιά κάτω από τ' άστρα,
νιώσανε πάνω τους μαβιά μεγάλα
τα μάτια της ολόκληρης καταστροφής
κι ακόμη εκείνοι που προσεύχουνταν
Όταν το φλογισμένο ατσάλι πριόνιζε τα καράβια:
¨Κύριε, βοήθα να θυμόμαστε
πώς έγινε τούτο το φονικό
την αρπαγή το δόλο την ιδιοτέλεια,
το στέγνωμα της αγάπης
Κύριε, βοήθα να τα ξεριζώσουμε ...¨

- Τώρα καλύτερα να λησμονήσουμε πάνω σε τούτα τα χαλίκια
δε φελά να μιλάμε
τη γνώμη των δυνατών ποιος θα μπορέσει να τη γυρίσει;
ποιος θα μπορέσει ν' ακουστεί;
Καθένας χωριστά ονειρεύεται και δεν ακούει το βραχνά των άλλων.

-Ναι, όμως ο μαντατοφόρος τρέχει
κι όσο μακρύς κι αν είναι ο δρόμος του, θα φέρει
σ' αυτούς που γύρευαν ν' αλυσοδέσουν τον Ελλήσποντο
το φοβερό μήνυμα της Σαλαμίνας.

Φωνή κυρίου επί των υδάτων.
Νήσος τις έστι.

Θα μπορούσαμε να χωρίσουμε το ποίημα σε επτά ενότητες. Στην πρώτη, (¨Κάποτε ... αυτοκρατορίας¨) παρουσιάζεται το σκηνικό στην πόλη της Σαλαμίνας. Σήμερα τα ερείπια της Σαλαμίνας βρίσκονται βόρεια της Αμμοχώστου. Ιδρύθηκε από τον Τεύκρο τον Τελαμώνιο γύρω στο 1200 π.Χ. Ο Τεύκρος, αδελφός του Αίαντα, ήταν ο πιο ξακουστός τοξότης του τρωικού πολέμου, όμως δεν μπόρεσε να αποτρέψει τον θάνατο του αδελφού του. Έτσι, διωγμένος από τον πατέρα του, βασιλιά του νησιού της Σαλαμίνας, έφτασε ύστερα από χρησμό του Απόλλωνα στην Κύπρο, όπου ίδρυσε μια νέα Σαλαμίνα. Χαρακτηριστικά είναι τα γραφόμενα του Ευριπίδη στην τραγωδία του "Ελένη" : "Ες γήν εναλίαν Κύπρον ου μ' εθέσπισεν οικείν Απόλλων, όνομα νησιωτικόν Σαλαμίνα θέμενον της εκεί χάριν πάτρας". Ο Σεφέρης τοποθετεί αυτά τα λόγια σε ένα άλλο του ποίημα, την "Ελένη", που είναι ίσως και το πιο γνωστό του έργο. Η Σαλαμίνα σύντομα έγινε μεγάλο πολιτισμικό και οικονομικό κέντρο, με ένδοξους βασιλιάδες όπως ο Ονήσιλος (βλέπε το όμορφο και πικρό συνάμα ποίημα του Παντελή Μηχανικού "Ονήσιλος") και ο Ευαγόρας. Με βασιλιά τον Ευαγόρα η Σαλαμίνα εξεγέρθηκε κατά των κατακτητών Περσών, και ο ιστορικός συνειρμός είναι βασικός στο ποίημα.

Στην δεύτερη ενότητα (¨Τα νέα ... πέρασμα¨), παρουσιάζονται οι κάτοικοι της πόλης που έζησαν, ερωτεύτηκαν, δημιούργησαν πολιτισμό σε αυτό τον τόπο. Πλέον αυτό το μέρος είναι ένα με τον εαυτό τους. Στο τέλος της ενότητας βλέπουμε μια φράση από τους ψαλμούς του Δαβίδ. Ο Σεφέρης την τοποθετεί για να δείξει την παρουσία ενός υπερβατικού στοιχείου στον χώρο. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να στηρίξει την άποψή του περί ηθικής νομοτέλειας και θεϊκής Άτης στους υβριστές.

Τρίτη ενότητα (¨Τότες ... πάλι¨). Ακούγονται φωνές αλλά δεν υπάρχει κανείς. Υπάρχει όμως η ιστορία αυτού του λαού που βλέπει ότι απειλείται. Η βαριά θεϊκή φωνή ενώνεται με τον ουρανό και την θάλασσα. Οι κάθε λογής κατακτητές μπορεί να έχουν την υλική υπεροπλία, όμως οι ντόπιοι έχουν το δίκαιο με το μέρος τους, και θα ανταμειφθούν.

Η τέταρτη ενότητα (¨Η γης ... τις έστι¨) ξεκινάει με ένα ρητό του Μακρυγιάννη. Τα λόγια του είναι ξεκάθαρα. Όσο δυνατοί και αν είναι, δεν μπορούν να πάρουν την γη μας στον ώμο και να φύγουν. Αργά ή γρήγορα η τρέλα της αδικίας θα γεμίσει τα κεφάλια των αδικημένων και θα επαναστατήσουν. (Ο Σεφέρης τοποθετεί τον Μακρυγιάννη στο ποίημά του, θεωρώντας τον ένα σύμβολο ηρωισμού και ελευθερίας. Η αλήθεια είναι ότι πολλές φορές η ιστορική πραγματικότητα είναι διαφορετική από τους μύθους που δημιουργούνται. Η προσωπικότητα και η δράση του -πάμπλουτου από τον καιρό της τουρκοκρατίας ακόμα- Μακρυγιάννη είναι τουλάχιστον αμφιλεγόμενη. Ως ένδειξη σεβασμού στην ιστορία μας και στην απόδοση δικαιοσύνης, ο καθένας μας πρέπει να ενημερωθεί για την ζωή του Μακρυγιάννη και να βγάλει τα συμπεράσματά του.)

Στην πέμπτη ενότητα (¨Φίλοι ... ξεριζώσουμε¨) γίνεται η πρώτη αναφορά στους Άγγλους, πρώην συμμάχους κατά τον ΄Β παγκόσμιο πόλεμο και νυν κατακτητές. Οι Άγγλοι ζήτησαν την βοήθεια της Κύπρου στον ΄Β παγκόσμιο πόλεμο με αντάλλαγμα την απελευθέρωσή της στο τέλος του. Η Κύπρος υπάκουσε, αλλά οι σύμμαχοι δεν κράτησαν την υπόσχεσή τους. Είναι θλιβερό το πώς ένεκα των συμφερόντων, οι πρώην σύμμαχοι γίνονται εχθροί από την μια στιγμή στην άλλη. Ο κυνισμός και ο Μακιαβελισμός στην πολιτική είναι κάτι που θα πρέπει πάντα να θυμόμαστε και να μην πέφτουμε θύματα επιθέσεων φιλίας, που αργότερα μετατρέπονται σε κανονικές επιθέσεις. Τα λόγια στο τέλος της ενότητας είναι του λόρδου Hugh Beresford, άγγλου αντιπλοιάρχου που έπεσε στην μάχη της Κρήτης.

Η έκτη ενότητα (¨Τώρα ... άλλων¨) είναι η μοιρολατρική άποψη. Συχνά ακούγεται από ανθρώπους που δεν έχουν θέληση να αγωνιστούν για το δίκαιό τους. Η μοιρολατρία είναι δικαιολογία και όχι αληθινή γνώμη των αδικημένων. Το άσχημο παράδειγμα των σημερινών Κυπρίων είναι χαρακτηριστικό. Οι Κύπριοι κρατούν μια παθητική στάση στο πρόβλημα της χώρας τους και αληθινό αίτιο είναι το υψηλό βιοτικό τους επίπεδο. Στην ανθρώπινη ιστορία, κανένας "χορτάτος" λαός δεν είχε πρόθεση να ρισκάρει την ύπαρξή του για το καλό της χώρας. Αρκούνται στην "θεωρητική" διαμαρτυρία. Άλλωστε, όσο πικρό και αν είναι αυτό για όλους εμάς που λατρεύουμε αυτούς τους δυο ανθρώπους, και ο ίδιος ο Σεφέρης και πολύ περισσότερο ο Ελύτης, σιώπησαν κατά την περίοδο της χούντας.

Η απάντηση για όλα αυτά έρχεται στην έβδομη και τελευταία ενότητα. Ο μαντατοφόρος τρέχει και αργά ή γρήγορα θα παραδώσει το φοβερό μήνυμα της Σαλαμίνας στους υβριστές. Το ποίημα κλείνει όπως ξεκίνησε. Με αρχαιοελληνικούς στίχους του Αισχύλου από την τραγωδία ¨Πέρσαι¨ και την αρχαιοελληνική θεωρία της ηθικής νομοτέλειας. Μακάρι ο Σεφέρης να έχει δίκιο...

Το ποίημα δημοσιεύτηκε το 1954, όταν το κυπριακό ζήτημα κυριαρχούσε στην ελληνική πολιτική σκηνή. Ο Σεφέρης, θέλοντας να μην δώσει πολιτικό χαρακτήρα στο έργο του, βάζει ημερομηνία τον Νοέμβριο του 1953. Παρ΄ όλα αυτά, το ποίημα είναι πολιτικό, και μάλιστα πολύ επίκαιρο. Αυτό που κυριαρχεί στην σημερινή πολιτική σκηνή είναι η επίθεση φιλίας Ελλάδας-Τουρκίας, η προσπάθεια συνδιοργάνωσης του πανευρωπαϊκού πρωταθλήματος ποδοσφαίρου του 2008, η ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε. και η οργισμένη αντίδραση της Τουρκίας. Δεν υπάρχει κανένας σώφρων άνθρωπος, ο οποίος να μη θέλει ειρήνη μεταξύ των δύο λαών. Από την άλλη πλευρά, τα στραβοπατήματα του παρελθόντος πρέπει να μας γίνουν μάθημα. Εξάλλου, το αίμα του Σολωμού Σολωμού και του Τάσου Ισαάκ δεν έχει καλά - καλά στεγνώσει. Είναι ξεκάθαρο δυστυχώς ότι η επίθεση αγάπης δεν είναι άλλο από ένα πολιτικό παιχνίδι και των δυο πλευρών και όχι ειλικρινής εκδήλωση αισθημάτων ανθρωπισμού. Η πολιτική και η ηθική ποτέ δεν συμβάδισαν.

Δεν ξέρουμε κατά πόσο ο πολιτικός σκοπός μπορεί να αγιάσει όλα τα μέσα. Η συνδιοργάνωση αγώνων και το ζεμπέκικο με τους αιώνιούς μας εχθρούς μόνο ως ασέβεια προς τους Έλληνες και Κύπριους νεκρούς μπορεί να εκληφθεί. Ποιος άλλωστε αμφιβάλλει ότι, όταν τα συμφέροντα των δυο χωρών αλλάξουν, η επίθεση φιλίας θα μετατραπεί σε κανονική επίθεση αίματος;